WEBESTEEM | BATTLE AREA | FORUM
art & design
webesteem magazine | nr 3 | antykwariat
art & design
art & design

Zaprezentowany tekst pochodzi
z wydanej w 1854 roku w Lipsku pracy Ambrożego Grabowskiego:

Skarbniczka
naszej archeologji
obejmująca średniowiekowe pomniki wojennego budownictwa Polaków, wiadomości do dziejów sztuk pięknych w Polsce, oraz wspomnienia z naszej przeszłości i t. p. przez Ambrożego Grabowskiego, krakowianina,
z 39. wizerunkami baszt i bram krakowskich
wydanie J. N. Bobrowicza
Lipsk, Nakładem Księgarni Zagranicznej. 1854.

Antykwariat

Niektóre rodzaje prac
i zatrudnień malarzy krakowskich

 

Skarbniczka naszej archeologji obejmująca średniowiekowe pomniki wojennego budownictwa Polaków, wiadomości do dziejów sztuk pięknych w Polsce, oraz wspomnienia z naszej przeszłości i t. p. przez Ambrożego Grabowskiego, krakowianina, z 39. wizerunkami baszt i bram krakowskich. II. Wiadomości do dziejów sztuk pięknych w Polsce.

 

A. D. 1537. fer. 2-da post Dom. Judica. - Pan Jan Schilling Rady naszej członek, wysłany wraz z P. Janem Eichler kollegą naszym w Radzie krak., do obejrzenia roboty obrazu w kościele ś. Szczepana, w wielkim ołtarzu w chórze umieszczonego, uznali że ten obraz przez Piotra malarza dosyć przyzwoicie i dobrze jest zrobiony, tak jednak, iż niektóre rzeczy aczkolwiek te małemi się zdają, potrzebują poprawy, jako to: u spodu obrazu, dalej wyobrażenie najśw. Panny, dwie oraz kule winny być od góry przydane. - Prócz tego oświadczyli, że Piotr malarz nad umówione wynadgrodzenie zł. 120., odebrał jeszcze od kuratorów czyli opiekunów kościoła ś. Szczepana na, poprawę i dodatek do powyższej summy zł. 22., pod tym warunkiem, ażeby to co im się zdaje niedosyć dobrze zrobionem, jak to wyżej wyrażono, poprawił i wykończył.

W urzędzie radzieckim osobiście stanąwszy malarz Piotr, zeznał że całkowita zapłata wyliczoną, mu została przez rzeczonych zarządzców kościoła ś. Szczepana, za pracę jaką podjął na zrobienie wspomnianego obrazu, - przyrzekając, iż to coby jeszcze było potrzebnem, wedle ich zdania uskuteczni : kwitując tychże zawiadowców i wszystkich którychby to dotyczeć mogło, z odebranych zł. 142. na, wieczne czasy. (Księga Nr. 13. pag. 201.)

W dawnych spisach pozostałości po mieszczanach krak., napotykać się daję przykłady, że przy innych ruchomościach bywały w ich posiadaniu obrazy i inne przedmioty sztuki. - R. 1429. Mik. Zayfred oświadcza w urzędzie radzieckim, iż po Janie Valprecht odebrał z innemi rzeczami siedm głów, seben heupte, co może znaczy popiersia, - takie obrazy ś. Pawła Apostoła, śś. Grzegorza i Mikołaja. R. 1532. Po Janie Lang miesczaninie krak. pozostały się te obrazy dwa wizerunki najśw. Panny, dwa obrazy na płótnie, wieczerza Pańska i włożenie Pana Jezusa do grobu. - R. 1546. w dziale pozostałości po Mik. Zyth złotniku krak. te się znalazły : Wizerunek najśw. Panny Maryi, Wieczerza Pańska i ś: Hieronim.

Dowodnie to w regestrach m. Krakowa widzieć można, że Rajcy zatrudniali malarzów niekiedy pracami jakie wyniknęły z potrzeby. W prawdzie niebyły to malowania konkursowe ani zamówienia dzieł sztuki ; lecz tylko roboty podrzędnego stopnia, o których gatunku przechowały się niejakie wiadomości, jako to:

R. 1524. już było w użyciu w Krakowie malowanie ścienne. Lonherowie podają w rachunkach swych ten wydatek na malowanie w Ratuszu : Pictori a pictura parietum gross. 15.

R. 1547. Malarzowi za pomalowanie zasłony (a depingendo linteo), na okrycie wołu przy wyścigach konnych gro. 15. - Temuż za pomalowanie drzwi zewnętrznych izby radzieckiej. - Temuż od drzwi wewnętrznych pomalowanych kolorem zielonym, grzyw. 1. gro.12. Od malowania górnego kamienia nad drzwiami izby radzieckiej kolorem marmurowym gro. 30.

R. 1552. Janowi malarzowi za restauracyą i malowanie obrazów, które dzwonki pociągają (quae tintinabula trahunt), i godziny wskazują na wielkim zegarze, grzyw. 2.

R. 1559. Franciszek malarz za wszelkie prace podjęte w odmalowaniu obu obwodów Sukiennic (utroque ambitu pannicidiorum), otrzymał złot. 15.

R. 1562. Budowano spichrz miejski, przez przystawienie go do. Ratusza, czy też rozszerzenie, dawniejszej budowli. Obok wydatków na potrzeby murarskie, są. i te : od malowania spichrza zapłacono malarzom zł. 50. - Malarzowi za wyzłocenie bań (globis) do spichrza, grzy. 3. gro. 36.

R. 1567. Od malowania izby Pisarza w Ratuszu, grzyw. 2. gro. 24.

R. 1571. Pictori a depingenda poena poena in campo, praca której znaczenia teraz pojąć trudno, a za tę zapłacono mu gro. 30.

R. 1587. Zegarmistrzowi że miał malować i pilniejszym być w dozorze zegarów, Rajcy uchwalili darowiznę sukna na barwę, by pieniędzy nie przepił, i uszyć mu kazali, na co wydano grzyw. 2. gro. 12.

R. 1589. Janowi Burstinowi malarzowi, za 17. tablic na miejscach publicznych zawieszonych, na których siekiera do ręki przyłożona jest, grzyw. 1. gro. 37. (Było to dla postrachu złodziejom, i oznaczało ucięcie ręki, a podobna tablica jeszcze i w naszych czasach widzialną była nad wejściem do młyna zwanego dolny, aż do pożaru r. 1850.)

Walentemu Karasiowi od malowania wersałów do czterech przywilejów, na przeszłym Sejmie w Lublinie otrzymanych i za złoto, grzyw. 4. gro. 36.

Matysowi Kozłowskiemu malarzowi, który na wieży przez dwa dni robił, gro. 12.

R. 1592. Szczęsnemu malarzowi, od oprawienia i malowania proporca miejskiego, na przyjazd Królowej Jejmć, grzyw. 1. gro. 42.

W końcu wieku XVI. zaczęto już wprowadzać w ubywanie obicia, i r. 1593. uczyniony jest ten wydatek : za 33. łokcie szpalerów czerwonych szerokich do izby radzieckiej, po gro. 56, grzyw. 38. gro. 24. - Wincentemu Zygantemu (szpalernik) za wezgłowia pozłociste do pańskiej izby, przy odpuszczeniu mu płacy od prawa miejskiego, grzyw. 6. gro. 2. - Za 6. skór na wezgłowia do kancellaryi, grzyw. 1. gro. 42.

Atoli i ścienne malowanie ze wszystkiem jeszcze zarzucone nie było, co dowodzi ten zapis : R. 1595, za 10. krokiew na rusztowanie do pańskiej izby, kiedy ją malowano, flor. 1.

R. 1594. Kasprowi Kurczowi zapłacono resztę, którą mu dłużne było miasto od malowania izby radzieckiej w r. przeszłym.

Malarzowi który herby Króla Jmci na kuśnierskim domie malował, grzyw. 7. gro. 36. (Dom ten stał w rynku krak., zburzony na początku wieku naszego.)

Janowi Stawinodze malarzowi, który wierzch i inne rzeczy na wadze miejskiej malował, dano od tej jego roboty flor. 35.

Ta zapewne jego praca dotrwała, acz słotami i przez czas nadniszczona, do początków obecnego stulecia, i ja takową pamiętam. W rynku krak. w pobliżu kościołka ś. Wojciecha stał murowany gmach zwany Smatruż, w którym była waga miejska. U góry tej budowy były płytkie wydrążenia czyli framugi, a w tych znajdowały się malowane w całej postawie, stojące wyobrażenia Daryusza, Xerxesa, Scypiona, takie Samsona ze lwem i t. d., które figury z rozebraniem budowy tej znikneły.

R. 1596. Malarzowi co malował różę w pańskiej izbie (Rajców) nad lichtarzem, i od malowania odrzwiów grzyw. 7. gro. 21.

R. 1599. Kasp. Kurczowi malarzowi, od pozłocenia dwu bań na bronę floryanską i za dwa powietrzniki, grzyw. 3. gro. 36. - Temuż od pomalowania orła, i pozłocenia nosa (dzióba) gro. 10. - Malarzowi od pozłocenia gałek na piec pańskiej izby, gro. 15.

R. 1630. Malarz Wodka, którego raz piszą Jan drugi raz Stanisław, podjął znaczną robotę malarską w Ratuszu, do której urządzono mu kobylice czyli rusztowanie, i wypłacono mu na rachunek tej roboty złot. 100. - Pozłacał wskazówki do zegara a może i tarczę godzinową, gdy do tego wybrano złota i srebra od Goldschlagera za zł. 219. gro. 20. - Temu jeszcze dopłacono do roboty indexów zegara ratusznego zł. 31. gro. 20.

Malarzowi Wodce co farbował ośm okien na wieżę kościoła Panny Maryi, z pokostem od każdego okna po gro. 15.

Malarzowi od nowej chorągwie zrobionej dla przekupków (tak), która, się wystawia na targu żydowskim zł. 3.

R. 1648. Miasto sprawiało w kościele Panny Maryi solenne exekwie za Króla Władysława IV., do czego był wystawiony wielki katafalk okryty axamitem czarnym, a trumna złotogłowem, i inne stosowne dodane były przybory. - JP. Zacherla pożyczył cztery statuy rzezane, które malarz wszystkie de novo malował i tarcze do nich z napicami robił, od tego zł. 1. gro. 15.

R. t. Malarzowi co drzwi w szkole B. Virg. Mariae ze dwiema herbami na olej małował, zł. 4.

Podobneż zapisy robot malarskich, znajdują się w rachunkach miasta Kazimierza przy Krakowie, jako to:

R. 1560. Niemczowi za fizerunek Królewski taleri duo, alias flor. 2. gro. 6. - Temuż na strawę gro. 4. - Od oprawienia stolarzowi gro. 8. - Od malowania tabliczki fizerunku Króla Jmci, gro. 7.

R. 1563. Malarzowi od malowania izby i krat, i wieżyczki zł. 13.

R. 1565. Od malowania herbu miejskiego na proporcu zł. 10. Za 42. łokcie kitajki na proporzec po gro. 11. - Od roboty, za jedwab, za grot, za drzewce, za pelerzini (?), zł. 1. gro. 19.

R. 1574. Daliśmy od malowania proporca nowego Litwinkowi malarzowi z Krakowa, flor. 9. gro. 2.

R. 1593. Malarzowi co wyjeżdżał na granice miejskie dla odmalowania tychże, gro. 15. - Malarzowi od rysowania i malowania granic od Woli (Wola duchacka za górami Lasotni), a to do prawa z Proboszczem ś. Ducha, gro. 15.

Jak w rękodzielnictwie zdarzają się przeszkodnicy mistrzom cechowym, tak również i w malarstwie bez nich się nie obeszło. - R. 1611. Balcer Gałęzowski do zgromadzenia malarzów nie należący, zapozwany przed urząd radziecki stanąwszy osobiście, obowiązał się piśmiennie, iż malarzom krak. w pracach ich (in artificio ipsorum pictoreo), tak tu w Krakowie jako też na Kazimierzu i Kleparzu przeszkodą stawać, ani malarstwem trudnić się nie będzie : poddając się karze za niedotrzymanie przyrzeczenia grzyw. 20-tu.

Aż do obecnych czasów, pozostały tego ślady, że w dawnych wiekach oprócz napisów, znaków, na przodowych ścianach domów kazano malować wizerunki śś. Pańskich, co jeszcze i teraz w Krakowie spostrzegać się daje. - A podobny zwyczaj przywędrował zapewne z Niemiec, i dotąd w starszych niemieckich miastach Augsburgu, Norymbergu, widać jeszcze na facyatach domów ślady dawnych malowań.

Actum d. 1. Julii A. 1584. - »Marcin Siennik Procurator, świadczył się na Pany Starsze malarze, przyszedłszy do cechu o to, iż nie chcieli przyjąć relatiej tym sposobem, iż tento Siennik chciał mocnie, aby złożono (zakazano robić) rzemiosło sklarczykowi towarzyszowi Hierardowemu dotąd, ażby się sprawił o co mu zadano, t. j. .... Panowie Starszy nie chcieli przyjąć tej relatiej, i świadczyli się woźnym i Śla- chtą., t. j. Stanisławem Krasińskim Generałem (woźny) Stan. Rzepeckim woźnym, przeciwko temu Siennikowi, że nie jest rzecz nasza złożyć rzemiosło, jedno radziecka albo królewska.

Nie wiadomo czy ten Marcin Siennik jest jedną osobą z wydawcą Zielnika r. 1568., gdyż znajduję jeszcze toż miano, że noszący je był w stanie zubożałym, i r. 1587. kilka razy zapisane jest w wydatkach, że mu Rajcy jałmużnę wypłacali : Martino Siennik elemosine 5. gros.

Ambroży Grabowski

art & design
webesteem magazine | nr 3 webesteem magazine is a part of webesteem.pl  |  copyright © 2001-2004 webesteem.pl  
art & design