Antykwariat

---

 

Skarbniczka naszej archeologji obejmująca średniowiekowe pomniki wojennego budownictwa Polaków, wiadomości do dziejów sztuk pięknych w Polsce, oraz wspomnienia z naszej przeszłości i t. p. przez Ambrożego Grabowskiego, krakowianina, z 39. wizerunkami baszt i bram krakowskich. III. Różne kunszta i rzemiosła w Krakowie.

 

W gałęzi tej kunsztów brakuje nam dotąd dzieła o rytownikach naszych, jakiego początek dał nam niezgasłej pamięci znawca i lubownik sztuk pięknych s. p. Gwalbert Pawlikowski, w Czasopismie Lwowskiem r. 1829 i 1830 - Godnem byłoby pracy jakiego badacza, aby zajął się skreśleniem tego, co też lepszego w tym kunszcie rodacy nasi zdziałali.

Mieliśmy dosyć znaczną liczby rytowników, atoli nie wszyscy z należytem byli usposobieniem, i wielu z nich z granic mierności nie wyszło: przecież nie brakuje i zdolniejszych, a takiemi są z dawniejszych, naczelny nasz rytownik Jeremiasz Falck, Maciej Morawa, Jakób Ziarnko i inni, - z nowszych Dan. Chodowiecki, Jan Benszheimer gdansczanin, Wojc. Derpowicz, Jan Filipowicz, Antoni Nowakowski Paulin, T. Rakowiecki, M. Żukowski i wielu innych. O rytownikach naszych czasów, którzy pracami swemi imiona swoje wsławili, nie mówię bo ci są za obrębem, który sobie zamierzyłem.

Przebiegając dzieła niemieckie o sztukach pięknych, napotyka się rytowników z mianem polskiem, a takiemi są B. S. Setletzki może Siedlecki) urodzony z ojca Polaka, B. Strachovsky przez Polaków w rytownictwie wielce zatrudniany, którego Dr. Nagler Szlązakiem być mieni. Lecz mógł on pochodzić z rodu polskiego, bo familia tego nazwiska od dawna żyła w Krakowie, jak n. p. R. 1532. był miesczaninem krak. Stanisław Strachowski, lub Strachotzky.

Również nie mamy spisu czyli Katalogu wszelkich rycin, jakie do rzeczy polskich należeć mogą. W prawdzie trudno, aby takowy mógł być od razu dokładnym ale niechajby tylko którykolwiek z lubowników posiadających zbiory taki spis ogłosił, a wnet uzupełniałyby go dodatki. - Tylko początek bywa najtrudniejszym.

O dawnych rycinach. - Ks. Bruno Osiecki w Kazaniach: Prymicye pracy kaznodziejskiej, 4. w Częstochowie r. taką o jednej rycinie polskiej daje wiadomość: »A przeszłe transakcye nawbijały kopersztychów, gdzie na jednych dziesięć Polaków jednemu Niemcowi wygląda z kieszeni, - na drugich baba chorągiew niesie, a kawalerya miasto kirysiów abo pancerzów w tchorzowych futerkach, miasto kopji z ożogami.«

Jednym z najdawniejszych rytowanych na miedzi portretów Króla Zygmunta III., jest wizerunek wysokości 12. calów, szerok. cali 9., z podpisem : Sigismundus tertius Dei gratia Rex Polonić et Svević Rex &c. - Król w ubiorze hiszpańskim, w prawej ręce trzyma berło, lewa oparta na głowni miecza. Na głowie kołpak z piórem, a przy głowie tarcza z zwykłemi herbami Polski i Litwy. - U dołu : r. 1597. Julius Goltzius sculp.

Mniej jest wiadomem, że Rubens malował portret Władysława IV., o czem przekonywa rzadki wizerunek tego Króla rytowany na miedzi, wys. cali 12., szer. cali 8. - Podpis : Vladislaus Sigismundus D. G. Polonie et Svević Princeps &c. ... Ex archetypo Petri Fauli Rubenii, Paulus Pontius fecit. Data jest r. 1624. Rycina pięknych zalet. (Obie powyższe są u mnie.).

Rytownicy kamieni i pieczęci. - R. 1584. był tu osiedlony Mathias Jenel sigillorum sculptor, który przed księgami radzieckimi ustanawiał swym pełnomocnikiem Jerzego Grejsz, Tipographum Hermstadiensem in Transsylvania. Zdaje się że pochodził z Siedmiogrodu.

R. 1626. Hanns Behm Steinsneider, przyjął prawo miejskie i dał pół kamienia prochu.

R. 1662. przy baszcie murarskiej i kamienicy OO. Discalceatów, stoi kamienica w której jest mennica, a mieszkańcami jej są P. Thomas Thymph, Krzysztof pieczętarz (rytownik stępli) z Cieszyna, Andrzej Kajna ślosarz. W obocznej zaś kamienicy ks. Ossolińskiego, mieszka Jan Tam Gwardain.

Akta ławnicze krak. pod r. 1482. wymieniają szlifierza kamieni drogich, jako to: Jan Zalczer złotnik zeznał, że przewiel. Biskup kujawski (allerwürdiger vater und her Bischof von der Coya), którym był Andrzej Oporowski r. 1483. zmarły, powierzył mu szafir (zafirum) ażeby go szlifować kazał (poliren) Hermanowi szlifierzowi, który tenże kamień zatracił.

Ambroży Grabowski